Afryka Południowa w swojej zaledwie trzystuletniej historii, przez pierwsze dwieście lat słynęła przede wszystkim ze swoich słodkich win deserowych. Wydaje się to być oczywiste, jako że dostarczała win dla floty Dutch East India Company. W morskich, tropikalnych warunkach podróży żadne wytrawne wino nie miało szans na jej przetrwanie. Winnice Groot i Klein Constantia potrafiły wytwarzać nadzwyczajne, słodkie, deserowe wina, które regularnie pijane były na królewskich dworach europejskich. Byli wśród nich carowie rosyjscy, król Prus, królowie angielscy a nawet cesarz Napoleon I. Wina afrykańskie, mimo, że dużo się o nich pisze i mówi, nie są wystarczająco reprezentowane na naszym rynku. Pełni zachwytu, wiadomo, są zwykle turyści, którzy odwiedzili Cape Town. Charakterystyczne dla Afryki Południowej wydaje się być to, że tutejsze winnice są zdecydowanie większe od europejskich, charakteryzują się dosyć zróżnicowanymi glebami i mikroklimatem i są, a przynajmniej były do niedawna, bardzo uzależnione od rynku wewnętrznego. To implikuje inną cechę winnic afrykańskich, niezwykłą ilość uprawianych szczepów winorośli w jednej winnicy. To uzależnienie od rynku wewnętrznego powodowało, że miejscowi klienci żądali pełnej, zróżnicowanej gamy win.
Jakie szczepy uprawia się w Afryce Południowej?
Białe: Chenin Blanc, Colombar, Hanepoot (Muscat aleksandryjski), Riesling tzw. Cape Riesling lub Crouchen Blanc, Weisser Riesling lub po prostu Rhine (właściwy, niemiecki Riesling), Sauvignon Blanc, Chardonnay, Semillon, Gewurztraminer. Czerwone: Cinsaut, Pinotage, Cabernet Sauvignon, Pinot Noir, Shiraz ale także portugalski Tinta Barocca, Tinta Roriz, Sousao i inne.
Regiony winiarskie, klasyfikacja win z Południowej Afryki.
Wina południowoafrykańskie wytwarzane są w regionach podzielonych na dystrykty i mniejsze obszary zwane wards (okręgi), niektóre z nich są powszechnie znane. Większość z nich znajduje się w południowo-zachodniej części kraju. Należą do nich: Constantia, Franschhoek, Stellenbosch, Somerset West i Walker Bay, Paarl i Wellington, Worcester, Robertson, Klein Karoo, Tulbagh, Olifants River, Durbanville, Swartland.
Gorące dni i chłodne noce gór i dolin Cape Town stwarzają idealne warunki do uprawy winorośli i produkcji smacznych win. W 1973 roku Południowa Afryka zapoczątkowała prace legislacyjne nad stworzeniem regionów winiarskich, winnic, regulacji upraw określonych odmian winorośli i odpowiednich określeń na etykietach win. Na butelkach pojawiły się certyfikaty South African & Spirits Board, potwierdzające pochodzenie wina, odmianę winorośli i rocznik. Aby uzyskać świadectwo pochodzenia z danego regionu, butelka musi zawierać przynajmniej 75% wina z danej apelacji i rocznika wskazanego na etykiecie.
Stellenbosch i Paarl w Coastal Region są najbardziej znanymi dystryktami z Południowej Afryki. Stellenbosch jest sercem Cape Town i ma największą liczbę winnic i producentów. Produkuje sie tu 300 win w różnych klasach i stylach, w przyjemnym śródziemnomorskim klimacie i na różnych glebach. Paarl, jeden z najważniejszych dystryktów południowo-afrykanskich, produkujących atrakcyjne wina w różnych stylach. Podobnie jak Stellenbosch ma cudowny, śródziemnomorski klimat i zróżnicowane gleby. Paarl, w tym jego ward Franschhoek (ang. French Corner) jest malowniczo położoną doliną produkującą wspaniałe białe i czerwone wina. Znane afrykańskie wina od Ruperta & Rothschilda pochodzą z Fredericksburga, położonego między wspomnianymi dystryktami.
Jaki jest poziom produkcji i jakie odmiany dominują w poszczególnych regionach?
Worcester: [16.5%] (Chenin, Sauvignon Blanc, Shiraz, Cabernet, Merlot, Pinotage, Ruby Cabernet), Paarl [16.5%]: (Chenin, Cabernet, Pinotage, Sauvignon Blanc, Chardonnay), Stellenbosch [15.3%]: (Chenin, Cabernet, Pinotage, Merlot, Sauvignon Blanc), Orange River [14.7%]: (Sultana, Colombard), Malmesbury [13.5%]: (Chenin, Pinotage, Cabernet, Cinsault), Robertson [11.7%]: (Chenin, Colombard, Chardonnay, Cabernet Sauvignon), Olifants River [8.7%]: (Chenin, Colombard, Hanepoot), Little Karoo [3.12%]: (Chenin, Colombard, Hanepoot). Obszar winnic w 2001 roku: 105,566ha. Jest to 10.3% więcej niż w 1996 roku. Produkcja wina w 2001 roku, łącznie z winami do destylacji: 5,402,000hl. Średnia produkcja w ostatnich pięciu latach: 5,522,000hl ( 21% czerwonych, 79% białych). Liczba winnic komercjalizujących swoje produkty: 69 kooperatyw, 92 prywatne winnice, 185 prywatnych producentów i 9 wielkich hurtowników.
Południowo-afrykański przemysł winiarski intensywnie zmienia swoje oblicze. Dzisiaj preferowane są czerwone wina wytrawne, stąd najwięcej nasadzeń, w dużej skali, dotyczy Cabernet Sauvignon, Merlot, Pinotage, Shiraz (w 2000 roku stanowiły aż 84% nasadzeń).
Regiony winiarskie Afryki Południowej. Regiony, dystrykty, okręgi (wards)
Region Breede River Valley Dystrykt Worcester i okoliczne winnice stanowią około 20% winnic południowo-afrykańskich. Głównie produkuje się tu brandy i wina dla wielkich wytwórni wina. Rzadko pojawiaja się stąd wina pod własną etykietą. Okręgi dystryktu Worcester: Nuy, Goudini, Slanghoek, Scherpenheuvel, Aan-de-Doorns.
Dystrykt Robertson, region położony około dwóch godzin jazdy samochodem od Cape Tawn. Stąd pochodzą najlepsze afrykańskie wina, najlepsze afrykańskie konie, tutaj kwitną najpiękniejsze afrykańskie róże! Nie dziwmy się więc, że nazywana jest też doliną wina i róż. W Robertson Wine Valley robi się znakomite wina deserowe, ale głównie znany jest w świecie ze wspaniałych, białych win, szczególnie Chardonnay, Colombar i Sauvignon Blanc. Cenione są też wina czerwone oraz wina musujące. Bogate, wapienne gleby i unikalny klimat stwarzają wspaniałe warunki do produkcji wspaniałych win. Na polskim rynku można spotkać m.in. wina z winnicy Jonkheer Wines i McGregor Winery.
Region Boberg (wyłącznie wina wzmacniane - fortified wines). Region ten obejmuje dystrykty Tulbagh i Paar na północny wschód od Cape Tawn, wyłącznie w odniesieniu do win wzmacnianych. Stołowe, wytrawne wina z Tulbagh rejestrowane są jako przynależne do Coastal Region. Dystrykt Paar Dystrykt Tulbagh
Region Coastal. Winnice Kraju Przylądkowego uważane są za najpiękniejsze, najbardziej teatralne w świecie. Stąd przemysł turystyczny należy do najbardziej dynamicznie rozwijających się.
Dystrykt Tulbagh (Natural wines). Z trzech stron Tulbagh otaczają Góry Winterhoek, winnice położone są posród łanów pszenicy i sadów. Gleby są tu maksymalnie zróznicowane, różnice temperatur miedzy dniem a nocą są bardzo wysokie. Unikalne połozenie geograficzne doliny , w kształcie podkowy powoduje efekt tzw. cold trap. Polega to na tym, ze w dolinie zalegają w całkowitym bezruchu masy chłodnego, nocnego powietrza podczas gdy nad nimi tworzy się masa ciepłego, nagrzanego słońcem powietrza. W efekcie średnia temperatura powietrza we dnie jest niższa niż poza doliną. Z powodzeniem uprawia się tu Pinotage.
Dystrykt Paarl (Natural wines), jedna z historycznych miejscowości, gdzie od wieków robi się wino. Stąd wywodzi się ogromna spółdzielnia KWV, powołana w 1918 roku, aby kontrolować ceny w całym Kraju Przylądkowym. Najbardziej znana marką KWV jest Nederburg. W dystrykcie tym oprócz spółdzielni istnieje wiele małych i dużych winnic, produkujących zarówno cienkie wina jak i najwyższej klasy. Głównie uprawia się tu chenin blanc, pinotage, cabernet sauvignon, mieszanki, a nawet viognier i mourvedre. Okręgi: Franschhoek (Południowa i wschodnia część Paarl oraz południe Worcester). Znakomity dla upraw Semillon, ale także dla Shiraz. Malownicza Dolina Franschoek, dawniej De France Hoek, pierwotnie znana była jako Oliphantshoek, ponieważ gdy ponad 300 lat temu przybyli tu pierwsi osadnicy, francuscy Hugonoci (ziemię zaoferował im holenderski rząd), żyły tu liczne stada słoni. To oni byli pierwszymi, którzy dali podwaliny pod przyszły przemysł winiarski. Obecne miasteczko Franschoek powstało na miejscu części farm francuskich osadników. Podobno oprócz wspaniałych winnic są tu znakomite restauracje.
Dystrykt Swartland. Duża część winnic położona jest na suchych terenach (busz), położonych około 60 kilometrów od Cape Town, niedaleko miejscowości Malmesbury. Stare krzewy winne i niska wydajność winnic są sekretem sukcesu Swartlandu. Ziemia nie jest nawadniana, więc uzyskuje się tu wina wysokiej jakości, o niezwykłej koncentracji smaków i zapachów. Często wina pochodzące z nie nawadnianych terenów miesza się z tymi z terenów nawadnianych, aby osiągnąć wyższą jakość i smak. Część terenów nawadnia się w końcu lata, długiego i suchego. Oryginalna nazwa Swartlandu brzmi Het Zwarte Land, nadana została przez Jana van Riebeeka.
Okręgi (wards), Riebeekberg, Groenekloof.
Dystrykt Durbanville. Ten na północ od Konstancji położony dystrykt jest niezwykle suchy. Winnice położone są na zboczach pagórkowatych wzgórz. Uprawia się tu dosyć dużo odmian winorośli, w tym Cabernet Sauvignon, Sauvignon Blanc, Chardonnay i Merlot. Głębokie gleby, chłodna morska bryza związana z bliskością oceanu, nocne mgły są elementem sprzyjającym wysokiej jakości owoców.
Dystrykt Constantia jest historyczną chlubą win przylądkowych, leży w południowo- wschodniej części prowincji Cape, na południe od Cape Town. Constantia pokrywa historyczną dolinę Konstantia, część historycznej farmy Simona van der Stel (Groot Constantia), która była żródłem sławnych w XIX wieku win deserowych. Obecnie jest tu pięć winnic, które kontynuują tradycje produkcji znakomitych win: Buitenvervachting, Constantia Uitsig, Groot Constantia, Klein Constantia i Steenberg. Do najsłynniejszych należą winnice Groot i Klein Constantia oraz Buitenverwachting. Idealne warunki klimatyczne i terroir sprawiają, że powstają tu wspaniałe sauvignon blanc, semillon a także Chardonnay i Cabernet sauvignon. Tu powstaje legendarny muscat zwany Vin de Constance. W XVIII wieku to legendarne wino uważane było za jedno z najlepszych win deserowych na świecie. Pierwszą winnicę, jak wspomniałem, założył drugi gubernator prowincji Simon van der Stel, od którego nazwiska pochodzi największy dziś ośrodek afrykańskiego winiarstwa - Stellenbosch.
Dystrykt Stellenbosch należy do najlepszych obszarów winnych Południowej Afryki, szczególnie, gdy chodzi o wina czerwone. Wina z tutejszych winnic i od tutejszych producentów należą do najdroższych win afrykańskich. Cabernet sauvignon, merlot, pinotage and chenin blanc stanowią podstawę produkcji dystryktu. Na polskim rynku widoczny bywa Kanonkop. Okręgi dystryktu Stellenbosch: Simonsberg-Stellenbosch. Zbocza góry Simonsberg niedaleko Stellenbosch są jednym z najlepszych obszarów winiarskich w Afryce Południowej. Ubogie gleby i morskie wiatry czynią go idealnym dla kompleksowych, pełnych ciała win czerwonych. W niezwykłej scenerii, kilkanaście farm uprawia tu winorośl dających wino pełne owocu i aromatu, dobrym kolorze i wspaniałej strukturze. Winnice występują tu na różnej wysokości, tak więc owoce dojrzewają w różnym czasie dając wina o unikalnym charakterze dla każdego zbioru. Simonsberg był pierwszym oficjalnie uznanym okręgiem Stellenbosch.
Klein Karoo, półpustynny region produkujący wzmacniane wina takie jak muscadel i tutejsze "porto". Dystrykt Calitzdorp (dystrykt). Okregi: Montagu (okręg samodzielny), Tradouw (okręg samodzielny).
Olifants River, wielki region winiarski w zachodniej części Kraju Przylądkowego. Więszość winnic w regionie położona jest wzdłuż Olivants River. Do niedawna region ten postrzegany był głównie jako miejsce produkcji wina do destylacji. Jeszcze dziś region Olifants jest bardzo zróżnicowany. Jedni hołdują zasadzie, większe jest lepsze, inni wytwarzają wspaniałe wina w stosunkowo niewielkich winnicach, gdzie liczy się jakość a nie ilość. W każdym razie tutejsi winiarze skłaniają sie ku filozofii godzenia jednego i drugiego. Do największych winnic należą Vredendal, Lutzville and Spruitdift. Daje się zauważyć odwrót od winnic spółdzielczych, które powsatwały w latach kryzysu. Ten tradycyjnie produkujący białe wina region zaczyna powoli powiększać areał win czerwonych, w 2003 roku wina czerwone nadal stanowiły zaledwie 3% produkcji winiarskiej. W przyszłości stosunek win białych do czerwonych ma tu wynieść 75: 25 a nawet więcej. Produkuje się tu duże ilości łatwego wina, które w większości są eksportowane. Winnica Vredendal Winery należy do największych w świecie, wykorzystując najnowszą technologię winiarską.
Samodzielne dystrykty (poza istniejącymi regionami). Dystrykt Swellendam Bonnievale Dystrykt Piketberg Dystrykt Overberg. Stosunkowo nowy, samodzielny obszar winiarski w najchłodniejszej części Western Cape. W najchłodniejszej części dystryktu, najbardziej na południu, dotad sadzono jabłonie. Dziś w tej chłodnej strefie uprawia się niezwykle owocowe Sauvignon Blanc, Pinot Noir i Shiraz. Walker Bay Dystrykt Douglas
Region Breede River Valley
powołana w 1918 roku, aby kontrolować ceny w całym Kraju Przylądkowym. Najbardziej znana marką KWV jest Nederburg. W dystrykcie tym oprócz spółdzielni istnieje wiele małych i dużych winnic, produkujących zarówno cienkie wina jak i najwyższej klasy. Głównie uprawia się tu chenin blanc, pinotage, cabernet sauvignon, mieszanki, a nawet viognier i mourvedre. Okręgi: Franschhoek (Południowa i wschodnia część Paarl oraz południe Worcester). Znakomity dla upraw Semillon, ale także dla Shiraz. Malownicza Dolina Franschoek, dawniej De France Hoek, pierwotnie znana była jako Oliphantshoek, ponieważ gdy ponad 300 lat temu przybyli tu pierwsi osadnicy, francuscy Hugonoci (ziemię zaoferował im holenderski rząd), żyły tu liczne stada słoni. To oni byli pierwszymi, którzy dali podwaliny pod przyszły przemysł winiarski. Obecne miasteczko Franschoek powstało na miejscu części farm francuskich osadników. Podobno oprócz wspaniałych winnic są tu znakomite restauracje.
zwany Vin de Constance. W XVIII wieku to legendarne wino uważane było za jedno z najlepszych win deserowych na świecie. Pierwszą winnicę, jak wspomniałem, założył drugi gubernator prowincji Simon van der Stel, od którego nazwiska pochodzi największy dziś ośrodek afrykańskiego winiarstwa - Stellenbosch.
